Ο Χαλαζίας «παρακολούθησε» το «Νοσφεράτου» του Joe Hill

Ένα πολυσέλιδο μυθιστόρημα τρόμου από τον δεύτερο γιο του Stephen και της Tabitha King, το οποίο καταφέρνει αφενός να εντυπωσιάσει με την αναλυτική αφηγηματική οξυδέρκεια του Joe Hill και αφετέρου να «τρυπήσει» τον σκληρό φλοιό της υπνωτισμένης φαντασίας των αναγνωστών  και να διανοίξει ένα πέρασμα, προκειμένου να φωτίσει τον πυρήνα της θεωρίας, των μεθόδων και των τεχνικών για τους μυστικούς ενδοτόπους των χαρακτήρων του. Ένα βιβλιοδετημένο στοιχειό  – βάλσαμο για το αναγνωστικό κοινό – προορισμένο να επεκτείνει ενδεχομένως χρονικά τον κύκλο ζωής μιας εδραιωμένης  ψυχοθεραπευτικής σχέσης ή και να επισπεύσει την οικοδόμηση μιας νέας αντίστοιχης  προσέγγισης στο ενδεχόμενο απουσίας της,  συνεισφέροντας αρκετό υλικό για να χτίσει ο αναγνώστης  άγρια όνειρα και ανυπόφορους εφιάλτες και να αρρωστήσει επιμελώς τις νοσηρά υγιείς γωνιές του νου του. Η αμερικανική κουλτούρα διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο στο σύνολο του με αποτέλεσμα το ευρωπαϊκό κοινό να μην αντιλαμβάνεται με απόλυτη επάρκεια τους τίτλους των κεφαλαίων – δεδομένου ότι τα ονόματα τους είναι σε άμεση συσχέτιση με μέρη και  Πολιτείες των ΗΠΑ –  και η εσωτερική συνοχή του έργου να αντιμετωπίζεται  σαν μια ατελείωτη μάχη τιθάσευσης μιας απεγνωσμένης  απόπειρας συγγραφικής καθυπόταξης. Ένα  έργο, το οποίο προβλήθηκε στην μικρή οθόνη  ως τηλεοπτική σειρά από το AMC και πλέον ο αναγνώστης μπορεί να ακούσει την πρωτότυπη ιστορία και ως audiobook δωρεάν στο youtube.   

 

 

Περίληψη από το Οπισθόφυλλο

Ο Τσαρλς Μανξ έχει μια παλιά Ρολς – Ρόις, με μια παράξενη πινακίδα που γράφει NOS4A2. Μ’ αυτήν πηγαίνει βόλτα τα παιδάκια σ’ ένα παραμυθένιο μέρος, τον Χριστουγεννότοπο. Κι εκεί, στη χώρα της διεστραμμένης φαντασίας του, οι αθώοι επισκέπτες του μεταλλάσσονται σε πλάσματα τρομακτικά σαν τον ίδιο…

Η Βικτόρια Μακουίν έχει το χάρισμα να βρίσκει πράγματα: Ένα χαμένο μπρασελέ, μια φωτογραφία… Συμβαίνει όποτε περνάει με το ποδήλατο της την παλιά γέφυρα στο δάσος. Δεν το ‘χει πει σε κανέναν – καλά καλά δεν ξέρει ούτε κι εκείνη πως γίνεται.

Κι έρχεται η μέρα που η Βικ βρίσκει στο δρόμο της τον Τσάρλι…

Έχουν περάσει χρόνια από τότε. Το μοναδικό παιδί που γλίτωσε ποτέ από τον Τσάρλι είναι τώρα μια νέα γυναίκα που δε θέλει να θυμάται την περιπέτεια της.  Αλλά ο Τσάρλι δεν έχει ξεχάσει. Και για να εκδικηθεί, θ’ αρπάξει από τη Βικ αυτό που μετρά περισσότερο στη ζωή της. Κάτι που δεν μπορεί να αντικαταστήσει με τίποτα.

Η μάχη αρχίζει. Και η Βικ ξέρει πως δεν έχει επιλογή: ή θα αφανίσει τον Τσάρλι ή θα χαθεί η ίδια προσπαθώντας να σώσει ό,τι αγαπά…

Ο Τζο Χιλ υπογράφει ένα σκοτεινό και εφιαλτικό μυθιστόρημα που τον καθιερώνει οριστικά ως έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς τρόμου της γενιάς του.      

Κριτική

          Μια ιστορία, στην οποία κεντρικό ρόλο διαδραματίζει η διαμεσολάβηση  μιας παράλληλης, υπερβατικής και ταυτοχρόνως υπαρκτής πραγματικότητας, η οποία εδράζεται στον προσωπικό ενδότοπο των υποκειμένων. Ενδότοποι, οι οποίοι διαφαίνεται ότι μπορούν κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις να λειτουργήσουν και ως συγκοινωνούντα δοχεία και τα υποκείμενα να αλληλεπιδράσουν στο εσωτερικό αυτής της νοερής υπερβατικής σφαίρας. Το πέρασμα στον ενδότοπο αυτό των υποκειμένων  γίνεται μέσα από την χρήση κάποιου μοναδικού αντικειμένου από τους χαρακτήρες του βιβλίου που διαθέτουν το ξεχωριστό αυτό  χάρισμα. Αναλυτικότερα, η Βικτόρια Μακουίν μέσα από την ανάβαση του πρώτου της ποδηλάτου που της χάρισε ο πατέρας της καθώς επίσης αργότερα και μέσω μιας ανασκευασμένης από την ίδια μοτοσικλέτας Τράιαμφ μπορεί να διασχίσει την «Γέφυρα του Συντομότερου Περάσματος» και να εντοπίσει διάφορα χαμένα αντικείμενα ή πρόσωπα. Ο Τσάρλι Μάνξ χρησιμοποιεί μια παλιά Ρολς Ρόυς, μέσα από την χρήση της οποίας απομυζά τον πόνο από τα παιδιά και αντλεί χαρά, ικανοποίηση και νιότη στεγνώνοντας τα παιδιά από δυσάρεστα συναισθήματα και ναρκώνοντας τα υποσχόμενος να καταλήξουν και να μείνουν για πάντα εγκλωβισμένα σε έναν Χριστουγεννότοπο, όπου η θλίψη και η λύπη έχουν εξοστρακιστεί και είναι κάθε μέρα Χριστούγεννα. Αντιστοίχως, η  φίλη της Βικ, η Μάγκυ χρησιμοποιεί το επιτραπέζιο παιχνίδι scrabble αξιοποιώντας τα γράμματα του για να αντλεί απαντήσεις και να μαθαίνει πληροφορίες για την ίδια και τους άλλους κατοικώντας η ίδια στο εσωτερικό μιας δανειστικής βιβλιοθήκης.

          Ο Joe Hill διακρίνεται για την αποτελεσματική χρήση του γραπτού λόγου, προκειμένου να πλάσει εικόνες στο κεφάλι του αναγνώστη και να  προσδώσει την συναισθηματική φόρτιση στα σημεία που θέλει να τονίσει. Μολονότι, η θεματική που διαμορφώνεται στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι αρκετά πολύπτυχη και ενδιαφέρουσα και καταφαίνεται η ευρηματικότητα και το δημιουργικό πνεύμα της λογοτεχνικής φαντασίας που διαθέτει ο συγγραφέας , αξίζει να σημειώσουμε ότι ορισμένες φορές η έκβαση της υπόθεσης καταλήγει να γίνεται κουραστική αποκτώντας στοιχεία παρωδίας. Η δράση εξελίσσεται πιο αργά από ότι θα περιμέναμε και ο Τσάρλι Μανξ θυμίζει δυστυχώς ορισμένες φορές τον Δρακουμέλ από το Στρουμφοχωριό.

          Συνοπτικά, το Νοσφεράτου προκαλεί ρίγη αγωνίας και τρόμου στον αναγνώστη αν και είναι σε σημαντικό βαθμό πυκνογραμμένο και φλύαρο που καταλήγει να γίνεται κουραστικό. Οι χαρακτήρες είναι καλοδουλεμένοι και καλογραμμένοι  αν και το τέλος της ιστορίας μου φάνηκε ασύμμετρο σε σχέση με την ένταση και την έκταση της αφήγησης. Όσοι ανήκετε στα νυχτόβια πλάσματα και οι σχέσεις σας με τον Μορφέα έχουν διαρραγεί ανεπανόρθωτα, τότε το Νοσφεράτου θα είναι μια όμορφα επώδυνη αναγνωστική συντροφιά.        

Ο Χαλαζίας ανέκρινε την «Κατηγορούμενη» των Nicci French

Κλειστοφοβία στον κύβο. Οι Nicci French μετά την ψυχική κακοποίηση που χάρισαν με το αζημίωτο στο αναγνωστικό τους κοινό μέσα από το βιβλίο «Επιστροφή από το Σκοτάδι», το οποίο  διαβάζεται ηδονιστικά και με απέχθεια και αφού σφυροκόπησαν το νευρικό σύστημα των αναγνωστών τους με το «Ρέκβιεμ του Σαββάτου» και την «Όγδοη Μέρα» με την  ξεχασμένη από τον εκδότη υποχρέωση ο αναγνώστης να οφείλει να υπογράφει πριν την αγορά του βιβλίου ότι είναι ενημερωμένος και αναλαμβάνει ο ίδιος προσωπικά τις όποιες συνέπειες και την ευθύνη για οποιαδήποτε ψυχική ή ψυχολογική ζημιά ή βλάβη ενδεχομένως μπορεί να προξενήσει η βιωματική εμπειρία του βιβλίου αυτού στη διατάραξη της ψυχικής του ισορροπίας, το αχτύπητο συγγραφικό – και όχι μόνο – ζευγάρι ξαναχτυπά και αμολά στην αγορά το καινούργιο πεινασμένο σκυλί τους, την «Κατηγορούμενη», προορισμένη να καταβροχθίσει τα πλέον μαλακά και ευαίσθητα κομμάτια του εαυτού σας με τον μανδύα της ψυχαγωγίας και με τελικό προορισμό την διασκέδαση των αναγνωστών με όποιο κόστος και την επίτευξη από μέρους τους μιας ακόμη εμπορικής επιτυχίας. Αν υποφέρεις από αιφνιδιαστικές κρίσεις πανικού και αγχώδεις διαταραχές, τότε στην κρίση σου είναι να μην επιλέξεις να διαβάσεις αυτό το βιβλίο. Σε αντίθετη περίπτωση αν άκουγες Placebo σίγουρα θα θυμηθείς την συμβουλή του Brian Molko: “Babe, don’t forget to take your meds”.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

Είναι αθώα ή μήπως όχι; Όλα είναι υπό αμφισβήτηση…
Πρέπει να βρει την αλήθεια μόνη της… Η Τάμπιθα δεν είναι δολοφόνος.

Ένα πτώμα ανακαλύπτεται στο Όουκχαμ της Αγγλίας και η Τάμπιθα διαπιστώνει με τρόμο ότι θεωρείται ένοχη. Πρέπει να έχει γίνει λάθος. Μόλις πρόσφατα επέστρεψε στο μέρος όπου μεγάλωσε και δεν έχει προλάβει ακόμα να γνωριστεί ξανά με τους γείτονές της. Πώς είναι δυνατόν να είναι ύποπτη για φόνο; Το ξέρει πως δεν είναι.

Καθώς η Τάμπιθα μπλέκει στα γρανάζια του συστήματος, ολόκληρη η ζωή της μπαίνει κάτω από το μικροσκόπιο – το ιστορικό κατάθλιψης και η φαρμακευτική της αγωγή, η απόφασή της να γυρίσει στο χωριό που υποτίθεται πως μισούσε και η σχέση της με το θύμα, τον πρώην καθηγητή της, στο παρελθόν. Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι η ανάμνηση εκείνης της ημέρας είναι εντελώς θολή.
Πιστεύει πως δεν είναι.
Από την απομόνωση της φυλακής, η Τάμπιθα αναλύει κάθε στοιχείο, κάθε μαρτυρία που μπορεί να φτάσει στα χέρια της, προσπαθώντας να τα αντιστοιχίσει με τις δικές της εκδοχές των γεγονότων. Καθώς όμως σκοτεινές, από καιρό θαμμένες, αναμνήσεις από την παιδική της ηλικία έρχονται στο φως, αρχίζει να αμφισβητεί τον ίδιο της τον εαυτό. Όλοι είναι πεπεισμένοι πως είναι δολοφόνος. Θα πρέπει να τους διαψεύσει.

Αν όμως λέει ψέματα στον εαυτό της;

Κριτική

            Ένα βιβλίο χωρισμένο σε τρεις ενότητες. Ο αναγνώστης είναι προετοιμασμένος να διαβάσει για μια ηρωίδα, η οποία προφανώς, δεδομένου όλων των κεντρικών ηρώων που επιλέγουν να πλάσουν η Nicci Gerard και ο Sean French, θα λειτουργεί και θα κινείται ανορθόδοξα. Ο ευρωπαίος αναγνώστης έρχεται και σε μια επαφή με το αγγλοσαξωνικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης, το οποίο παρουσιάζει τις ομοιότητες και τις συγγένειες που εμφανίζονται στην πλειοψηφία των κινηματογραφικών δικαστικών θρίλερ.

          Ένα χωριό, το Όουκχαμ της Αγγλίας,  βρίσκεται απομονωμένο λόγω έκτακτων καιρικών συνθηκών και της πτώσης ενός δέντρου που έφραξε την πρόσβαση του έξω κόσμου με αυτό. Οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι η απομόνωση του φυσικού χώρου λόγω κάποιου απρόοπτου συμβάντος που συνθλίβει την κανονικότητα, μας θύμισε και «την Θεραπεία» του Sebastian Fitzek, όπου ο Βίκτωρ βρίσκεται απομονωμένος στο νησί του λόγω των θυελλωδών ανέμων και την μη δυνατότητα διατήρησης της ακτοπλοϊκής σύνδεσης των ντόπιων με το νησί. Η απομόνωση της Τάμπιθα στο σωφρονιστικό κατάστημα μας έφερε στο νου εικόνες από τις περιγραφές και τις συλλήψεις υπόπτων από το «Κόκκινο Δωμάτιο» για στυγερά εγκλήματα των ιδίων συγγραφέων και αναμνήσεις από τον εγκλεισμό της Χάνα Ντόχερτι σε κλειστή ψυχιατρική δομή στο «Ρέκβιεμ του Σαββάτου» πάλι των ιδίων ή της Αλίσια Μπέρενσον της  «Σιωπηλής Ασθενούς» του Αλέξανδρου Μιχαηλίδη. Το μοτίβο του εγκλεισμού, της απομόνωσης και της σταδιακής άτυπης περιθωριοποίησης των ηρώων εμφανίζεται συχνά στα αστυνομικά μυθιστορήματα. Η έκπληξη, ο αιφνιδιασμός και η επάνοδος για την ηθική αποκατάσταση πρωτίστως των ηρώων αποτελεί ακόμη ένα μοτίβο, το οποίο επαναλαμβάνεται.  

          Εν κατακλείδι, «η Κατηγορούμενη» αν και  επεδίωξε  να μαυρίσει την καρδιά μας με τα συνηθισμένα κόλπα των δημιουργών της, κατάφερε εν μέρει να βοηθήσει τον αναγνώστη να οξύνει την ικανότητα του να παρατηρεί και να προσέχει τις διαφορετικές υποκειμενικές αλήθειες που φέρει  ο καθένας μας όντας μοναδικές ξεχωριστές προσωπικότητες. Ο μύθος της απόλυτης αντικειμενικής πραγματικότητας και της αταλάντευτης αλήθειας κλυδωνίζεται και καταρρέει. Για τον λόγο αυτό θεωρούμε ότι «η Κατηγορούμενη» δεν θα πρέπει να αθωωθεί  αλλά μόνο να …διαβαστεί.   

Ο Χαλαζίας διάβασε τα «Παιδικά Χρόνια του Σαίξπηρ» του J. Roland Evans

Ένα παιδικό μυθιστόρημα με ήρωα τον Σαίξπηρ – και όχι, δεν αναφερόμαστε στον ομόηχο και σατυρικό έλληνα ράπερ, Σέξπυρ –  στα πρώιμα χρόνια της νιότης του. Ένα έργο που προβάλλει την «ποιητική» φύση του γνωστού βρετανού συγγραφέα και καταδεικνύει το γνήσιο ενδιαφέρον του για το θέατρο και την γλώσσα. Μέσα από το διαπραγματευόμενο αυτό βιβλίο με επίκεντρο ένα παιδί με έμφυτο χάρισμα και φυσικό ταλέντο στην χρήση και στον χειρισμό του ποιητικού λόγου και στη κατασκευή  δυνατών συγκινησιακά λεκτικών μηνυμάτων που αγγίζουν  και ενθουσιάζουν τους αριστοκρατικούς – και όχι μόνο – κύκλους της εποχής, εξοικειώνεται το αναγνωστικό κοινό με την μακρά θεατρική παράδοση που διατρέχει το Λονδίνο. Ένα αλλοπαρμένο αγόρι που αδιαφορεί και ασφυκτιά στα περίκλειστα στεγανά που χτίζει και ορθώνει   ο πατέρας του και μαγνητίζεται  από τον καθημερινό κόσμο που βιοπορίζεται, δοκιμάζει και τυχοδιωκτικά επιβιώνει προκειμένου να συλλέξει εμπειρίες, να μάθει ιστορίες και να ψυχαγωγήσει. Στο ενδεχόμενο που ενδιαφέρεστε να διαβάσετε ένα παλαιό και εξαντλημένο βιβλίο  και να έρθετε σε μια πρώτη επαφή με το έργο του Σαίξπηρ, τότε το βιβλίο αυτό του Evans είναι μια καλή αφορμή για να γνωρίσετε τα προϊόντα της καλλιτεχνικής παραγωγής αυτού του αγγλοσάξονα κλασικού θεατρικού συγγραφέα. Ο Σαίξπηρ, ο χαϊδεμένος της μητέρας του έρχεται σε επαφή με πρόσωπα της ανώτερης κοινωνικής πυραμίδας και καταφέρνει μέσα από την ξεχωριστή προσωπικότητα του και τα εγγενή χαρίσματα που διαθέτει να τους μαγεύσει. Ταυτόχρονα μελετά και εντρυφά τους αρχαίους έλληνες κλασικούς συγγραφείς και διαβάζει απολαμβάνοντας το αγαθό της μόρφωσης που του παρέχει η φιλοξενία και η ευμάρεια κοντά στους ευγενείς της εποχής. Η σωματική άσκηση, η όξυνση των νοητικών διεργασιών και λειτουργιών και η επαφή με έργα οικουμενικής καθολικής αποδοχής θωρακίζουν τον Σαίξπηρ και διαμορφώνουν μια ολοκληρωμένη και πολύπλευρη προσωπικότητα προορισμένη να στολίσει το αγγλικό θέατρο και λογοτεχνία.      

            Κριτική

                Ένα βιβλίο εποχής που συντροφεύει τον αναγνώστη στην περιήγηση και στην βιοπάλη που χαρακτηρίζει τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα της βρετανικής επαρχίας και στις ελίτ του μητροπολιτικού Λονδίνου.  Μέσα στο βιβλίο περικλείονται αποσπάσματα από τα σημαντικότερα έργα του Σαίξπηρ, αν και οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι η ιστορία μας φάνηκε από αδιάφορη έως ανιαρή και προβλέψιμη όσον αφορά την έκβαση της. Σούπερ ήρωας αναδεικνύεται σε όλες τις περιστάσεις ο Σαίξπηρ και υπογραμμίζεται υπογείως η αξία και το κοινωνικό γόητρο που απορρέει από την ανοδική του κοινωνική κινητικότητα.

            Ως λογοτεχνικό προϊόν το συγκεκριμένο βιβλίο δεν ξεχωρίζει ως προς την πρωτοτυπία του.  Μολονότι ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να έλθει σε μια πρώτη επαφή με  έναν σπουδαίο συγγραφέα, η έκβαση της υπόθεσης του βιβλίου του Evans δεν καταφέρνει να συνεπάρει και να  προκαλέσει ρίγη συγκίνησης στους αναγνώστες. Ενδεχομένως να παίζει ρόλο ότι το βιβλίο αυτό είναι αποσυνδεδεμένο με το σήμερα. Σε μια εποχή που ο θεσμός της βασιλείας στα περισσότερα κράτη του δυτικού κόσμου έχει μια θέση διακοσμητική και η παράδοση συνεχίζεται αποκλειστικά λόγω της σύνδεσης της με το παρελθόν και το συλλογικό υποσεινήδητο, ενδεχομένως από τις συντριπτικές μάζες των αναγνωστών να θεωρείται το βιβλίο αυτό παρωχημένο, απαρχαιωμένο, αναχρονιστικό  και εν μέρει παλιομοδίτικο.  

Βασίλισσες, αριστοκράτες, ευγενείς, βαρόνοι, ακόλουθοι. Μια στρατιά παρασιτικών ομάδων της βρετανικής ελίτ απομυζούσε τα οφέλη της πολιτικής οντότητας της αποικιοκρατικής αυτοκρατορίας εκμεταλλευόμενη τον θεσμό της πειρατείας και εξαργύρωνε οικονομικά τα οφέλη που απολάμβαναν από τις ληστρικές επιδρομές των πειρατών .  Ενδιαφέρον ωστόσο είναι το στοιχείο ότι μέσα από το βιβλίο αυτό μαρτυρείται η μυστική αλληλεξάρτηση και σχέση των θεσμών της βασιλείας και της πειρατείας.

Ένα βιβλίο, στο οποίο εξυμνείται το θάρρος, η τόλμη, η γενναιότητα,  η ευφυΐα, η στοχοπροσήλωση  και η πολυπραγμοσύνη του Σαίξπηρ. Ένας καταπιεσμένος καλλιτέχνης με όνειρα και φιλοδοξίες βρίσκει διέξοδο και απολαμβάνει την προσβασιμότητα στην γνώση, δράττει την ευκαιρία και επισκέπτεται το Λονδίνο, γνωρίζει το θέατρο και μαγεύεται από αυτό επιμένοντας με την πρώτη ευκαιρία να ανέβει στην σκηνή και να του εμπιστευτεί ο θιασάρχης έναν ρόλο.

Εν κατακλείδι, αν ενδιαφέρεσαι να διαβάσεις ένα παιδικό βιβλίο σε άμεση συσχέτιση με το θέατρο και την ποίηση, τότε «τα παιδικά χρόνια του Σαίξπηρ» είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της εποχής που γράφτηκε. Ενδεχομένως σήμερα να μην ενθουσιάζει στον ίδιο βαθμό δεδομένου ότι τα σύγχρονα βιβλία έχουν περισσότερο πλούσιες και ρεαλιστικές  εικονογραφήσεις και ο λόγος είναι περισσότερο ζωηρός  και επίκαιρος με την εποχή.  Ενδεχομένως να μην είναι τυχαίο το γεγονός ότι το βιβλίο αυτό δεν έχει επανεκδοθεί στα ελληνικά γράμματα. Για τους διψασμένους βιβλιοπότες που αποκηρύσσουν σκόπιμα τις νέες εκδόσεις και αρέσκονται να διαβάζουν παλιά βιβλία είναι μια πρόταση χωρίς όμως αυτό να σηματοδοτεί ότι  το κεφάλι θα πρέπει να φουσκώσει με ασύμμετρες αναγνωστικής απόλαυσης προσδοκίες.       

Ο Χαλαζίας διάβασε το «Χωρίς Οικογένεια» του Hector Malot

Στο βιβλίο αυτό του Hector Malot υπάρχουν σημαντικές αναφορές γύρω από την φιλοζωία, την αναπηρία και τον θεσμό της αναδοχής και της υιοθεσίας έτσι όπως λειτουργούσαν στον 19ο αιώνα. Ενδεχομένως ο αναγνώστης μέσα από το συγκεκριμένο βιβλίο, το οποίο έχει μεταφερθεί και στον κινηματογράφο, να αναλογιστεί ότι δύο αιώνες αργότερα υπάρχουν χώρες όπου δεν έχει διασφαλιστεί η προστασία της παιδικής ηλικίας και οι βιομηχανικές χώρες αναθέτουν πλέον σε παραγωγικές μονάδες του εξωτερικού την εκτέλεση αυτών των εργασιών, δεδομένου ότι στη Δύση η παιδική εργασία είναι παράνομη.  Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε ότι η προστασία των ζώων και η προώθηση των αιτημάτων των ΑΜΕΑ είναι κοινωνικά ζητήματα, τα οποία ξεκίνησαν και προωθούνται και στην Ελλάδα δυστυχώς τα τελευταία χρόνια με σοβαρές ακόμη νομοθετικές ελλείψεις.  

Το βιβλίο «Χωρίς Οικογένεια» εκδόθηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1878 και βραβεύτηκε από την Γαλλική Ακαδημία.  Το έργο αυτό αποτελεί  ένα κλασικό μυθιστόρημα, μια βίαιη ιστορία ενηλικίωσης, η οποία διαδραματίζεται στη Γαλλία του 19ου αιώνα, και μέσα από την οποία καταδεικνύεται η  ανυπαρξία ειδικών προνοιακών κοινωνικών δομών με αποστολή την προστασία των παιδιών και η απουσία θεσμικού κανονιστικού πλαισίου που να προβλέπει την κατάργηση της παιδικής εργασίας. Θεσμοποιημένες εκφράσεις της παιδικής εκμετάλλευσης όπως η πρακτική των patrone (των προσώπων που αναλαμβάνουν την προστασία ανυπεράσπιστων παιδιών με αντάλλαγμα την εκμετάλλευση της εργασίας  τους)  υπογραμμίζουν σήμερα την κοινωνική πρόοδο και τις κατακτήσεις στα κοινωνικά δικαιώματα που έχουν σημειωθεί στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Το βιβλίο αυτό υμνεί τους πλανόδιους μουσικούς και τους καλλιτέχνες του δρόμου, οι οποίοι ορμώμενοι εξ Ιταλίας φημίζονταν για το σπουδαίο καλλιτεχνικό τους ταλέντο και κέντριζαν το ενδιαφέρον των ανθρώπων της υπαίθρου και των πόλεων της Αγγλίας και της Γαλλίας.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ (από τις εκδόσεις Πατάκη, 2013 σε μετάφραση της Ζωρζ Σαρή)

       Σημείωση: Αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο που διαβάσαμε ήταν των εκδόσεων Λογοτεχνική  σε μετάφραση του Ρένου Πολίτη. Ωστόσο, δεδομένου του γεγονότος ότι δεν περιλαμβάνεται περίληψη στο Οπισθόφυλλο στη συγκεκριμένη έκδοση και εκτιμώντας την αξία που έχει για τον υποψήφιο αναγνώστη η ύπαρξη της, προκειμένου να μπορέσει να ζυγίσει αν η ιστορία τον ενδιαφέρει ή όχι συμπεριλάβαμε καταχρηστικά την περίληψη από το οπισθόφυλλο των εκδόσεων Πατάκη μέσα από την μετάφραση της καταξιωμένης συγγραφέως παιδικής λογοτεχνίας της  Ζωρζ Σαρή.  

          Το “Χωρίς Οικογένεια” ξεπέρασε όχι μόνο την εποχή του, αλλά και τον συγγραφέα του. Είναι ένα βιβλίο που μιλάει τη γλώσσα της παιδικής και νεανικής ψυχής. Τα πρόσωπα του έργου, ο Βιτάλης, ο Γκαρόφολι, ο Ματτία, η κυρία Μίλλιγκαν και η Λίζα, ακόμα ένα σκυλάκι κι ένα μαϊμουδάκι, ο Καπί κι ο Μορφονιός, ο κεντρικός ήρωας, τέλος, ο Ρεμί, περιπλανιούνται ανάμεσα σε αγρότες, αστούς, ανθρακωρύχους, πλανόδιους ηθοποιούς, πλούσιους και φτωχούς, και οι περιπέτειές τους μπλέκονται με τα κοινωνικά προβλήματα της εποχής. Η συντριβή, η ψυχική δύναμη και ανάταση, η ικανοποίηση από την αναζήτηση του καλύτερου και του τίμιου, η απελευθέρωση και η λύτρωση εναλλάσσονται στο βιβλίο αυτό σε μια αφήγηση που συναρπάζει με την περιπέτεια, την αγωνία, τη λεπτή συγκίνηση. Η έκδοση αυτή είναι η πρώτη ολοκληρωμένη, χωρίς περικοπές, στην ελληνική γλώσσα.

Κριτική

                   Μια σύντομη ξενάγηση στο λούμπεν προλεταριάτο των υπαίθριων και αστικών λαϊκών συγκεντρώσεων μέσα από τα αθώα μάτια του νεαρού πρωταγωνιστή του έργου, του Ρεμί. Το βιβλίο αυτό απευθύνεται κατά βάση σε παιδιά, ωστόσο αξίζει να σημειωθεί ότι προκαλεί γνήσια συγκίνηση σε κάθε αναγνώστη η προσπάθεια για επιβίωση, η ανάγκη των παιδιών για ένα προστατευμένο περιβάλλον στοργής και ασφάλειας και η άσβηστη ελπίδα τους για ένα καλύτερο αύριο. Ατυχίες και αναποδιές δοκιμάζουν την δύναμη και την πίστη του πρωταγωνιστή, ο οποίος καταφέρνει και ανταπεξέρχεται με επιτυχία ενάντια σε όλες τις αντιξοότητες.

                   Το βιβλίο «Χωρίς Οικογένεια» διαβάστηκε πρώτη φορά όταν ήμουν παιδί και το διάβασα μαζί με το βιβλίο  «Με Οικογένεια» του ίδιου συγγραφέα, τα οποία για κάποιον αδιευκρίνιστο λόγο μου φάνηκαν σαν «κατοπτρικά» είδωλα που αλληλοσυμπληρώνονταν. Η επαιτεία, η εξαθλίωση, και η φτώχεια είναι διαφορετικά καρέ με κοινό παρανομαστή το ίδιο μοτίβο σύγκρουσης της αδίψαστης ανάγκης επιβίωσης και της αδικαιολόγητης παιδικής επιβάρυνσης και ψυχικού πόνου που διαπραγματεύεται το συγκεκριμένο έργο και που επανέρχονται και σε άλλα βιβλία που συγκαταλέγονται στην ίδια θεματική οικογένεια όπως για παράδειγμα «στους  Άθλιους» του Victor Hugo με κεντρικό  χαρακτήρα τον Γιάννη Αγιάννη και στον Oliver Twist του Charles Dickens.

                   Εν κατακλείδι, το «Χωρίς Οικογένεια» είναι ένα έργο προορισμένο να αφυπνίσει τις κοιμισμένες ευρωπαϊκές συνειδήσεις που οφθαλμοτυφλούν μπροστά στην παιδική εργασία και στην έκθεση των ανηλίκων  σε επίσημα θεσμικά περιβάλλοντα που αποσκοπούν παράνομα στην εκμετάλλευση τους.

Ο Χαλαζίας διάβασε την συλλογή διηγημάτων «Ο Ευτυχισμένος Πρίγκιπας και άλλες ιστορίες» του Oscar Wilde

Λιτές διδακτικές ιστορίες σε απλή φόρμα και δωρικό ύφος παρέχουν στους αναγνώστες ένα ανακουφιστικό αφηγηματικό περίβλημα, το οποίο είναι ικανό να απορροφήσει τους κραδασμούς της στείρας και σκληρής πραγματικότητας και να ενυδατώσει τα σταφιδιασμένα μυαλά των διψασμένων αναγνωστών με συμπυκνωμένες δόσεις σοφίας και να τους κεράσει δυνατά σφηνάκια με καθολικές και διαχρονικές ηθικές αξίες. Αν έχετε κουραστεί να διαβάζετε ιστορίες με σύνθετη πλοκή και πλήθος χαρακτήρων και επιθυμείτε να κάνετε ένα διάλλειμα ανατρέχοντας σε έναν κλασικό συγγραφέα, ο οποίος γράφει στη δεδομένη περίπτωση παραμύθια με έντονη την χρήση των συμβολισμών στα διηγήματα του, μπολιασμένα  με τα στοιχεία της κοινωνικής κριτικής που αγγίζουν τα σύνορα του  πολιτικού εμπρησμού, τότε ο «Ευτυχισμένος Πρίγκιπας και άλλες ιστορίες» είναι μια συλλογή, την οποία οφείλετε να διαβάσετε. Τα μανιφέστο συνηθίζεται να αρθρώνουν έναν πολιτικό λόγο που δυναμιτίζουν την κοινωνική ειρήνη και διαρρηγνύουν την κοινωνική συνοχή. Ωστόσο, η συλλογή αυτή παραμυθιών του Oscar Wilde συνιστά μια καμουφλαρισμένη πολιτική διακήρυξη για την αλληλεγγύη, την φιλία, την αφοσίωση, την ζωή και τον έρωτα ενδεδυμένη με ένα παραμυθένιο πέπλο παιδικής αφέλειας . Ταυτόχρονα ο Oscar Wilde μέσα από αυτό το βιβλίο παίρνει την εκδίκηση του και κατοχυρώνει για τον εαυτό του μια θέση  για το πάνθεον των κλασικών συγγραφέων παραμυθιών μεταξύ του Hans Christian Andersen και των αδελφών Grimm.  

Περίληψη από το οπισθόφυλλο

                Πολλοί πιστεύουν πως ο συγγραφέας του Ντόριαν Γκρέυ και του Ντε Προφούντις είναι επίσης μεγάλος σ’ αυτή τη συλλογή που αποτελείται από τέσσερα διαφορετικά διηγήματα με τους τίτλους: «Ο Ευτυχισμένος Πρίγκιπας», «Ο Αφοσιωμένος Φίλος», «Ο Νεαρός Βασιλιάς»  και «Ο Ψαράς και η  Ψυχή του». Όλα ξεχωρίζουν για την πλοκή, το χιούμορ και την τρυφεράδα τους. Ένα έξοχο ανάγνωσμα για κάθε ηλικία. 

Κριτική

                Το βιβλίο αυτό είναι σχετικά ολιγοσέλιδο και ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να διαβάσει την κάθε ιστορία ως μια αυτοτελή οργανική ενότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι το συγκεκριμένο βιβλίο ενδείκνυται να προσφερθεί και ως δώρο λόγω αφενός της κλασικής και διαχρονικής αξίας του έργου του συγγραφέα και αφετέρου λόγω του γεγονότος ότι όλες οι ιστορίες είναι γεμάτες με νόημα και ουσία. Τα παιδιά ενδεχομένως να το εκτιμήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό δεδομένου ότι όλες οι ιστορίες έχουν στην πραγματικότητα την μορφή παραμυθιού, τα οποία δημιουργούν ιδιαίτερη έξαψη στην παιδική φαντασία.

    Ο Oscar Wilde ασκεί κριτική στον συντηρητισμό και στις κυρίαρχες πολιτικές και οικονομικές ελίτ, οι οποίες οδηγούνται στη προκλητική σπατάλη δημόσιου χρήματος ενώ ταυτόχρονα οι μεγάλες λαϊκές μάζες βουλιάζουν στην ανέχεια και την φτώχεια. Δυστυχώς ο Oscar Wilde αναδεικνύεται πιο επίκαιρος από ποτέ μέσα από τις ιστορίες του ακόμη και σήμερα και επιβεβαιώνεται έτσι η κλασική και διαχρονική αξία του έργου του. Η κοινωνική αδικία, η αφοσίωση, η αρρώστια είναι μερικές μόνο από τις θεματικές που αγγίζει με έναν πολύ ευαίσθητο τρόπο και προκαλεί κύματα συγκίνησης και ενσυναίσθησης στον αναγνώστη. Η εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας και η αλλοτρίωση του ατόμου από το ίδιο το προϊόν της εργασίας του αποτυπώνεται στην ιστορία του Νεαρού Βασιλιά. Η ιερότητα του μαρτυρίου είναι μια έννοια που περιστρέφεται γύρω από το βιβλίο του και ενδεχομένως να σχετίζεται και με κάποιον τρόπο και με την παράδοση των βιβλίων τρόμου και θρίλερ που αναδύονται τα τελευταία χρόνια. Εξάλλου ας μην λησμονούμε το γεγονός ότι ο Oscar Wilde συνέγραψε και «το Φάντασμα των Κάντερβιλ», ένα βιβλίο στο οποίο με σαρκαστική διάθεση και ειρωνικό πνεύμα προσπαθεί να εκμαυλίσει την σκοτεινή παράδοση του τρόμου.

       Εν κατακλείδι, «ο Ευτυχισμένος Πρίγκιπας και άλλες Ιστορίες» είναι μια συλλογή παραμυθιών με ιστορίες αρκετά εύστοχες, που μιλάνε στις καρδιές των ανθρώπων χωρίς να καταλήγουν να είναι ανιαρές και κουραστικές. Ο συγγραφέας γράφει με απλότητα και αμεσότητα τις ιστορίες του χωρίς να χρειάζεται ο μέσος αναγνώστης να διεισδύσει στα κείμενα του με ειδικούς εστιακούς φακούς για να κατανοήσει το νόημα και να συλλάβει και να κατακτήσει την ουσία του έργου του. Η αισθητική απόλαυση των κειμένων του Oscar Wilde στη δεδομένη περίπτωση συμπίπτει με την ηθική ενδυνάμωση και εμψύχωση των αναγνωστών του.  

Ο Χαλαζίας διάβασε το «Ξαναβρήκα το φίλο μου» του Fred Uhlman

Μια αυτοβιογραφική νουβέλα που αποτυπώνει την ατμόσφαιρα και το κλίμα που επικρατούσε στη προπολεμική Στουττγκάρδη, όπου ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να περιπλανηθεί νοερά στην περιοχή της Σουαβίας της Νότιας Γερμανίας και να διεισδύσει  στις αναμνήσεις  και στις εικόνες του συγγραφέα από τις κοινές εξορμήσεις του με τον καλύτερο του φίλο στην ευρύτερη περιοχή   του Μέλανα Δρυμού και της λίμνης της Κωνσταντίας μαζί με τον καλύτερο του φίλο και συμμαθητή του και να γίνει κοινωνός των εξερευνήσεων και των αναζητήσεων του. Ταυτόχρονα, ο αναγνώστης περιπλανιέται μέσα από την ματιά του συγγραφέα στο δύσκολο και μοναχικό μονοπάτι της εφηβείας και αναψηλαφεί την σημασία της πρώτης  φιλίας για την μετέπειτα ζωή του Fred Uhlman. Σε μια πολιτικά και οικονομικά έκρυθμη και ταραγμένη περίοδο της Γερμανίας  μια αληθινή φιλία δοκιμάζεται και κλυδωνίζεται. Ο χρόνος θα επιβεβαιώσει την γνησιότητα και την αμοιβαιότητα της φιλίας των δύο εφήβων ή  είναι καταδικασμένοι οι δύο νέοι στο να καταδειχθεί  ο εφήμερος και καιροσκοπικός χαρακτήρας της σχέσης τους; Δύο  ψυχές που από την μοίρα είναι προορισμένες να διαγράψουν τη δική τους πορεία και να αποδείξουν αν εντέλει επέλεξαν να προδώσουν ή διάλεξαν να υπερασπιστούν την φιλία και τις ηθικές αξίες τους.   

Περίληψη από το Οπισθόφυλλο

Ο Χανς Σβαρτς, μοναχογιός ενός Εβραίου γιατρού, είναι δεκάξι χρονώ. Στο σχολείο που φοιτά, το καλύτερο γυμνάσιο της Στουττγκάρδης, νιώθει μοναξιά. Κανένας από τους συμμαθητές του δεν ανταποκρίνεται στο «ρομαντικό ιδανικό» της φιλίας που έχει πλάσει ευαίσθητη εφηβική του φύση. Κάποια μέρα όμως φτάνει ένας καινούριος μαθητής, ο Κάνραντιν φον Χόχενφελς, που τα χει όλα.

Οι δυο νεαροί γίνονται αχώριστοι και για μερικούς μήνες ο Χανς αισθάνεται απόλυτα ευτυχισμένος. Πώς, όμως, μπορεί να διαρκέσει μια φιλία ανάμεσα σ’ ένα εβραιόπουλο κι έναν γνήσιο εκπρόσωπο της Αρίας φυλής το 1932, την εποχή που ανέβαινε ο ναζισμός κι ο αντισημιτισμός εκδηλωνόταν με κάθε τρόπο;   

Αυτό το παρελθόν έρχεται να το ξαναζωντανέψει ένα γράμμα τριάντα χρόνια μετά…

Κριτική

          Μια τρυφερή ιστορία που διαπραγματεύεται ένα από τα κυρίαρχα συλλογικά τραύματα της Γερμανίας με φυσιολατρικές και γεωγραφικές αναφορές από την περιοχή της Σουηβίας. Ένα σύντομο μυθιστόρημα  που μας έφερε εν μέρει στο νου και το  Nicht alle waren Moerder. Eine Kindheit in Berlin του Michael Degen και υπενθυμίζει στον αναγνώστη ότι η ανθρωπιά είναι μια πανανθρώπινη αξία που  υπερέχει έναντι οπουδήποτε συστήματος ιδεών και κοσμοθεωρίας. Θα πρέπει βέβαια να σημειωθεί ότι η ιστορία του Fred Uhlman διαδραματίζεται κατά βάση στην περιοχή της Βάδης και την Στουττγκάρδη ενώ το βιβλίο του Degen στο Βερολίνο.

          Μια σύγκρουση πολιτισμών στο πολιτικό παρασκήνιο σφυροκοπά μια φιλία. Η υποτακτικότητα, η υπακοή κι η αυταρχικότητα συγκρούονται με τον πλουραλισμό, την πολυσυλλεκτικότητα και τις πολιτικές ανοχής, ένταξης και ενσωμάτωσης του διαφορετικού. Η άνοδος του ναζισμού και του φασισμού στη Γερμανία έχει ως αποτέλεσμα την βίαιη εκδίωξη, τον εκτοπισμό και την φυσική εξόντωση χιλιάδων εβραίων – και όχι μόνο. Η επιρροή του κοινωνικού περιβάλλοντος διαμορφώνει και πλάθει τον εαυτό κάθε εφήβου αντικρίζοντας τον κατοπτρικό εαυτό του. Οι συλλογικές προσδοκίες για τις πολιτικές τοποθετήσεις και τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς των εκπροσώπων της αριστοκρατικής κοινωνίας της αριανής φυλής και η ταυτόχρονη οικοδόμηση και αναπαραγωγή προκαταλήψεων και προκατασκευασμένων αντιλήψεων για τους εβραίους ενδεχομένως να οδηγούν στην αλλοτρίωση κάθε εν μέρει αδιαμόρφωτης εφηβικής συνείδησης. Ωστόσο, οι δύο φίλοι θα ενδώσουν να προδώσουν την φιλία τους ή θα την υπερασπιστούν βουβά και φανερά;

          Ένα ολιγοσέλιδο μυθιστόρημα που αναφέρεται στο μεγαλύτερο μέρους του στα χρόνια πριν την έκρηξη του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Καθηλωτικό διότι δεν αναλώνεται με  μακροσκελείς αναλυτικές και διεξοδικές περιγραφές σε αιματηρές φρικαλεότητες και σε απάνθρωπα εγκλήματα  πολέμου της περιόδου αλλά ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να ταυτίζεται σε πρώτο επίπεδο με τις ζωηρές αναμνήσεις του συγγραφέα για τις  εξορμήσεις  του σε ελκυστικά φυσικά τοπία της Νοτίου Γερμανίας, να απολαμβάνει τις κουβέντες, την ανταλλαγή απόψεων και τις εκτενείς συζητήσεις μεταξύ του συγγραφέα και του φίλου του για συλλογές βιβλίων, για συλλογές ορυκτών πετρωμάτων και  αντιγράφων αρχαίων νομισμάτων και εν συνεχεία ο ίδιος ο αναγνώστης όντας πλέον εξοικειωμένος για τον ισχυρό δεσμό των δύο αυτών νέων να καλείται να μοιραστεί και να αντιμετωπίσει το κρίσιμο και θλιβερό δίλημμα του ναζισμού.

          Εν κατακλείδι, ο Fred Uhlman μέσα από το «ξαναβρήκα τον φίλο μου» χωρίς να ξοδεύει χαρτί και μελάνι από την πέννα του και σεβόμενος απόλυτα τον αναγνωστικό χρόνο καταφέρνει να μην αναλωθεί στις εντάσεις και τις υπερβολές του τέλους της λογικής και της λογικής του πολέμου αλλά να καταδείξει ότι οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές είναι αθώα θυματοποιημένα πλάσματα μιας έκρυθμης πολιτικής περίστασης και ο Uhlman μέσα από την αφήγηση του καταδικάζει τις ιστορικές παραδόσεις και τις λαϊκές δοξασίες που «στρατολόγησαν» αθώους ανθρώπους σε μια ακατανόητη και ακατάληπτη ανθρωποθυσία. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι και η τελευταία πρόταση της τελευταίας παραγράφου είναι καθοριστική για την ανατροπή της τελικής έκβασης της αφήγησης. Ένα βιβλίο που χωρίς ιδιαίτερη δράση επιτυγχάνει να συγκινεί και να ταξιδεύει τον αναγνώστη στα άγνωστα πατρογονικά εδάφη της Βυρτεμβέργης χωρίς να είναι με την απόλυτη έννοια κοινωνός ο συγγραφέας του της Heimatland.

Ο Χαλαζίας διάβασε το «Σπίτι για Πέντε» της Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου

Περιστρεφόμενοι για αιώνες γύρω από την σταθερή τροχιά της οικογένειας του αγροτικού χώρου η παραδοσιακή εκτεταμένη οικογένεια κυριάρχησε ως το κυρίαρχο θεσμικό μοντέλο αναπαραγωγής της ελληνικής περιφέρειας  όπου όλα ανεξαιρέτως τα μέλη της μοιράζονταν την ίδια στέγη και τους ίδιους πενιχρούς πόρους.  Ωστόσο, το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου επέφερε εκτός από τις παρελκόμενες παρενέργειες των πολυετών συγκρούσεων (φτώχεια, ανέχεια και εγκατάλειψη της υπαίθρου), την  μεταπολεμική εσωτερική μετανάστευση και την  βίαιη αστικοποίηση με αποτέλεσμα να διαμορφωθεί σταδιακά ένα νέο μοντέλο οικογένειας , η πυρηνική,  όπου κάτω από την ίδια στέγη διαμένουν πλέον μαζί γονείς και παιδιά. Ωστόσο, η έξοδος της γυναίκας στην αγορά εργασίας, η αύξηση των διαζυγίων, η άνοδος του φεμινιστικού κινήματος και άλλες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις δημιούργησαν ευνοϊκές συνθήκες με αποτέλεσμα νέες μορφές οικογένειας να εμφανίζονται στο προσκήνιο. Μονογονεϊκές οικογένειες, ανασυγκροτημένες οικογένειες ( οικογένειες με γονείς που ξαναπαντρεύονται/ ξανανυμφεύονται) , οικογένειες διπλής σταδιοδρομίας, θετές οικογένειες, οικογένειες ελεύθερης συμβίωσης, ομοφυλοφιλικές οικογένειες και οικογένειες που απέκτησαν παιδί με την χρήση της βιοτεχνολογίας (τράπεζα σπέρματος, παρένθετη μητέρα, τεχνική γονιμοποίηση)  είναι οι νέες μορφές που αποτελούν περαιτέρω διακλαδώσεις του θεσμού της  πυρηνικής οικογένειας.

Η Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου με το βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών μυθιστόρημα της αναδεικνύει τις προκλήσεις που καλούνται να διαχειριστούν ενήλικες και παιδιά όσον αφορά την προβληματική της οικογένειας και δημιουργεί εύλογα ερωτήματα το γεγονός ότι μολονότι έχουν περάσει 35 χρόνια από την 1η έκδοση του βιβλίου της , η θεματική του «σπίτι για πέντε» εξακολουθεί και παραμένει δραματικά επίκαιρη. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι για το βιβλίο αυτό βραβεύτηκε η συγγραφέας του με τον Έπαινο Pier Paolo Vergerio του Πανεπιστημίου της Padova ενώ κυκλοφόρησε και στα ιαπωνικά από τον εκδοτικό οίκο Yugaku Sha το 1990. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι το βιβλίο αυτό μεταφέρθηκε στην ελληνική τηλεόραση και  η υπόθεση του γυρίστηκε ως ταινία στην Ιαπωνία.  Το δεδομένο μυθιστόρημα διαπραγματεύεται τις σχέσεις και τις εντάσεις που προξενούνται στους κόλπους μιας ανασυγκροτημένης οικογένειας μέσα από τις προσωπικές αφηγήσεις και τις εξομολογήσεις των τεσσάρων πρωταγωνιστών της ιστορίας.  

Περίληψη από το Οπισθόφυλλο

Ο Φίλιππος, 12 χρονών, αντιμετωπίζει μια νέα οικογενειακή ζωή: η μητέρα του, χωρισμένη με τον πατέρα του από χρόνια, παντρεύεται τον Ορέστη, πατέρα του εννιάχρονου και πολύ ζωηρού Άρη, που έχασε τη δική του μητέρα όταν ήταν μωρό. Η ασυνήθιστη αυτή οικογένεια μετακομίζει σε καινούριο σπίτι και ο Φίλιππος αρχίζει να καταγράφει σ’  ένα μικρό μαγνητόφωνο τις εντυπώσεις του, τα παράπονα, τους θυμούς, τα προβλήματα που του δημιουργεί αυτή η συμβίωση. Δεν είναι όμως ο μόνος που διηγείται σ’ αυτό το βιβλίο. Σύντομα θα τον μιμηθεί και ο μικρός Άρης, ενώ η μητέρα θα γράφει τα νέα της οικογένειας στην αδερφή της, στην Κρήτη, και ο Ορέστης θα τηλεφωνεί κάθε τόσο στον καλύτερο φίλο του. Έτσι, με τέσσερις διαφορετικούς μονόλογους, θα ξετυλιχτεί μια σύγχρονη ιστορία γεμάτη κωμικά επεισόδια, αλλά και κάποιες τραγικές στιγμές, ώσπου να εμφανιστεί ένα νέο μέλος στην οικογένεια και το καινούριο σπίτι να γίνει «σπίτι για πέντε».  

Κριτική

                Πρωταγωνιστές της ιστορίας είναι ο Φίλιππος, ο Άρης, η Άννα και ο Ορέστης. Η Άννα και ο Ορέστης είναι οι γονείς μιας ανασυγκροτημένης οικογένειας ή αλλιώς μιας οικογένειας δεύτερου γάμου και ταυτοχρόνως μιας οικογένειας διπλής σταδιοδρομίας. Η Άννα από τον πρώτο της γάμο έχει έναν γιο, τον Φίλιππο. Ο Ορέστης έχασε την γυναίκα του λίγο καιρό μετά αφού  γεννήθηκε ο Άρης. Η Άννα και ο Ορέστης γνωρίζονται, παντρεύονται ωστόσο  η συμβίωση μεταξύ των δύο παιδιών αποτελεί τον βασικό πυρήνα της ιστορίας και αποδεικνύεται αρκετά δύσκολη.

          Σε κάθε κεφάλαιο του βιβλίου της Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου εξιστορείται η προσωπική αφήγηση του κάθε χαρακτήρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι για τον κάθε χαρακτήρα και για το κάθε μέσο καταγραφής των προσωπικών του σκέψεων που χρησιμοποιεί, υιοθετεί η συγγραφέας και μια διαφορετική γραμματοσειρά. Για παράδειγμα, οι επιστολές της Άννας είναι γραμμένες σε γραμματοσειρά italics, σε διαφορετική γραμματοσειρά είναι οι τηλεφωνικές συνδιαλέξεις του Ορέστη ενώ τόσο ο Φίλιππος όσο και ο Άρης επειδή επιλέγουν και οι δύο να κρατούν μαγνητοφωνημένο ημερολόγιο μοιάζει να επιλέγεται από την συγγραφέα η ίδια γραμματοσειρά με μοναδική διαφορά το μέγεθος της.    

          Ένα από τα κομβικά ερωτήματα που τίθενται μέσα από τις σελίδες του συγκεκριμένου μυθιστορήματος είναι εάν δύο παιδιά από διαφορετικούς γονείς μιας ανασυγκροτημένης οικογένειας μπορούν να θεωρηθούν αδέρφια. Μολονότι η απάντηση μοιάζει προφανής αναζητώντας να δώσουμε μια πειστική εξήγηση  συμπεραίνουμε ότι ο καθορισμός της σχέσης ενδεχομένως να είναι λίγο θαμπός και ασαφής. Σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης το «αδελφός-ή» προέρχεται από το –α (αθροιστικό) και τη λέξη δελφύς (=μήτρα) Ο αδελφός-η που γεννήθηκε από την ίδια μητέρα αλλά από διαφορετικό πατέρα ονομάζεται «ομομήτριος-α» ή «ομογάστριος-α». Στα αρχαία ελληνικά αντιθέτως ο αδελφός – ή που γεννήθηκε από τον ίδιο πατέρα αλλά από διαφορετική μητέρα ονομάζεται «ομοπάτριος αδελφός-ή» ή εναλλακτικά «φράτηρ» ή «κασίγνητος». Ενδεχομένως αν είχαν μεταλαμπαδευτεί αυτές οι σημασιολογικές διαφοροποιήσεις της συγγένειας από την αρχαία στην νέα ελληνική γλώσσα τέτοιου είδους συγχύσεις και παρεξηγήσεις να είχαν αποσοβηθεί. Δεδομένου όμως ότι η λέξη «αδερφός» είναι αρκετά αφηρημένη ως έννοια στο σύγχρονο κόσμο προκαλούνται σοβαρές παρενέργειες μέσα από την χρήση της γλώσσας και την κοινωνική κατασκευή των νοημάτων στα ίδια τα υποκείμενα.

          Συμπερασματικά, το βιβλίο «σπίτι για πέντε» είναι ένα βραβευμένο βιβλίο γραμμένο με εύληπτο τρόπο όπου  η συγγραφέας του καταφέρνει να γράφει αληθινά μέσα από τα μάτια και την οπτική του κάθε χαρακτήρα χωρίς να προδίδεται η γνησιότητα της προσωπικότητας που του έχει δομήσει. Ένα συγκινητικό βιβλίο με  happy end που προκαλεί χρήσιμο και επωφελή αναστοχασμό στον εκάστοτε  αναγνώστη απομακρύνοντας τις βλαβερές συνέπειες του εφησυχασμού και της απάθειας που αφορούν τις εκφάνσεις της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας.

  ΥΓ: Μέσα στις σελίδες του βιβλίου αυτού γίνονται  αναφορές και νύξεις και σε άλλα παιδικά και εφηβικά βιβλία της εποχής –μέσα από τον Φίλιππο τον γιο της Άννας – όπου  προωθείται εμμέσως η φιλαναγνωσία. Αναλυτικότερα γίνονται αναφορές στο «Εμένα με νοιάζει» της Γαλάτειας Γρηγοριάδου – Σουρέλη, στο «Αρχίζει το Ματς» της Αγγελικής Βαρελά και μια έμμεση αναφορά στο καθηγητή γερμανικών του Φιλίππου, τον Κου  Νόιγκερ ,δανεισμένου χαρακτήρα εν συνεχεία στο επόμενο βιβλίο της Λότη Πέτροβιτς – Ανδρουτσοπούλου  όπου θα ξανασυναντήσουμε και το Φίλιππο μαζί με τα ετεροθαλή αδέρφια του στο «Λάθος, Κύριε Νόιγκερ!

Ο Χαλαζίας διάβασε «τον μικρό μπουρλοτιέρη» της Γαλάτειας Γρηγοριάδου – Σουρέλη

Πως νοηματοδοτήθηκε στη κοινή συλλογική συνείδηση ο ναυτικός αγώνας των Ελλήνων του 1821;    Η Εθνεγερσία μήπως ήταν τελικά ένα  κοινωνικό κίνημα που εξέφραζε την λαϊκή αντίδραση της ρωμιοσύνης ενάντια στη διαπλοκή και τη διαφθορά του οθωμανικού φοροεισπρακτικού συστήματος ; Μήπως το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέμων που σηματοδοτήθηκε με το Συνέδριο της Βιέννης το 1815 και την σύσταση της Ιεράς Συμμαχίας προκάλεσε την σταδιακή παρακμή των παραδοσιακών ναυτιλιακών κέντρων (Γαλαξίδι, Ψαρά κλπ)   και πυροδότησε την ένοπλη αντίδραση των νησιωτών εξαιτίας της  οικονομικής ασφυξίας που άτυπα επεβλήθη στο ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο;  Μήπως από την άλλη μεριά η Ελληνική Επανάσταση ήταν πράγματι ένα εθνικοαπελευθερωτικό πείραμα και τα κίνητρα συμμετοχής των ελλήνων νησιωτών στους ναυτικούς αγώνες ήταν αμιγώς πατριωτικά;

Η Γαλάτεια Γρηγοριάδου – Σουρέλη  με όχημα την ζωή  του ήρωα της, του μικρού Λευτέρη, ξετυλίγει την εθνική παραδοσιακή ιστοριογραφία σε σχέση με την Ελληνική Επανάσταση χαρίζοντας στους νεαρούς αναγνώστες το δώρο της μνήμης τορπιλίζοντας όλους τους ύποπτους θύλακες που θέλουν να προσδώσουν στην Ελληνική Επανάσταση αποκλειστικά κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά με απώτερο στόχο να απαξιώσουν την σημασία της και να υπονομεύσουν την αξία της.     

Ο μικρός μπουρλοτιέρης είναι ένα νεανικό βιβλίο βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών με το 1ο βραβείο ιστορικού μυθιστορήματος και διαπραγματεύεται την Ελληνική Επανάσταση αποκλειστικά μέσα από την οπτική των ναυτικών . Εμβληματικές προσωπικότητες του ναυτικού αγώνα (Μιαούλης, Κανάρης, Πιπίνος, Κουντουριώτης) και αξιομνημόνευτες στρατιωτικές επιχειρήσεις που έλαβαν χώρα στο Αιγαίο και στο Ιόνιο πέλαγος με σημαντικό αντίκτυπο στη διεθνή κοινή γνώμη εξιστορούνται ζωηρά από την συγγραφέα του βιβλίου και διαβάζονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και έξαψη από τους νεαρούς αναγνώστες.

Περίληψη από το Οπισθόφυλλο

          …Ο καπετάν Αντρέας Μιαούλης κοίταξε το Λευτέρη λυπημένα: «Είσαι μικρός, μωρέ. Έπρεπε τώρα ήσυχα να μαθαίνεις τα γράμματα σου, να σκαρφαλώνεις στους βράχους, να ρίχνεις πετονιές… Να γελάς, μωρέ, έπρεπε…».

          Ο καπετάνιος τώρα θύμωσε: «Και συ βλέπεις σκοτωμούς αντίς τραγούδια, ακούς μπαταριές να σφυρίζουν πλάι σου… Σκέψου όμως, Λευτέρη, πως θα ‘ρθει μια μέρα χάρη σε μας που τα παιδιά θα ζούνε ξένοιαστα. Εμείς σκοτωνόμαστε για να ‘ρθει καιρός που τα παιδιά θα χαίρονται, δε θα σκιάζονται, γιατί δε θα ‘ναι πια σκλάβοι. Και τότε θ’ αρχίσει άλλος αγώνας: να κερδίσουμε τον εαυτό μας. Σε μια λεύτερη πατρίδα αρμόζει να ζούνε λεύτεροι άνθρωποι…»

          Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα από το ναυτικό αγώνα του μεγάλου σηκωμού, όλο πλοκή, δράση, περιπέτεια, αυτοθυσία, οράματα.

          1ο βραβείο ιστορικού μυθιστορήματος.

Κριτική

            Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Η Συνθήκη Κιουτσούκ Καϊναρτζή. Η Καταστροφή της Χίου και η  πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας. Η Καταστροφή των Ψαρών. Ο ναυτικός αποκλεισμός του Μεσολογγίου και το σπάσιμο του αποκλεισμού από τα ελληνικά πλοία.   Οι διαφωνίες και οι έριδες της ελληνικής ηγεσίας του Αγώνα. Οι διαπραγματεύσεις για το δάνειο της Εθνεγερσίας. Η ναυπήγηση των πρώτων ελληνικών ατμήλατων πολεμικών πλοίων. Η απελευθέρωση της Ελλάδος και η κεφαλαιώδης αξία της παιδείας για την αφύπνιση του γένους.

            Ένα αφήγημα για την σφυρηλάτηση της εθνικής συνείδησης που σήμερα πλέον προβληματίζει και αναστοχάζει τον σύγχρονο αναγνώστη του ελλαδικού χώρου. Ξεχασμένοι αγώνες, μουδιασμένες μνήμες, αμήχανες αφηγήσεις.  Απρόθυμα πολιτικά υποκείμενα βολεύτηκαν υποτακτικά στις ξένοιαστες αιώρες της φινλανδοποίησης της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής κερνώντας και καταπίνοντας μυθριδατικά τα επισφαλή και δηλητηριώδη ποτά της αχαλίνωτης ενδοτικότητας και της ακραιφνούς υποχωρητικότητας με το πρόσχημα του εξευγενισμένου διπλωματικού ήθους. Η σύγχρονη ελληνική πολιτική ελίτ επέλεξε να υποκριθεί ότι βρίσκεται  σε κατάσταση αφασίας, προκειμένου οι  σύγχρονοι τοποτηρητές του ξένου παράγοντα να προωθήσουν ανεμπόδιστα  μυστικές συγκαταβατικές συνεννοήσεις, έτσι ώστε να ολοκληρωθούν υπερεθνικές διευθετήσεις λησμονώντας οι ίδιοι οι πολίτες την παρακαταθήκη του ιστορικού παρελθόντος και την ευθύνη που φέρουν απέναντι σε αυτό .  Οι αγωνιστές του έθνους μοιράζονταν μια ιδιοφυή τρέλα που ανέβλυζε από τα σκοτεινά και διψασμένα πηγάδια μιας απεγνωσμένης ανάγκης για επιβίωση και αυτοσυντήρηση. Η δράση, οι πράξεις και τα λόγια τους σήμερα μοιάζουν σε πολλά νεανικά μυαλά εντελώς ακατάληπτα. Η Γαλάτεια Γρηγοριάδου – Σουρέλη  ανέφερε σε μια συνέντευξη της ότι τα σημερινά παιδιά δεν έχουν σήμερα απολύτως τίποτα και για τον λόγο αυτό η κατάθλιψη και η εφηβική αυτοκτονικότητα σημειώνει σημαντική αύξηση τα τελευταία χρόνια εν συγκρίσει με το παρελθόν. Σε αντίθεση με την προηγούμενη γενιά που είχε τα πάντα. Είχε τα δώρα της…  φτώχειας, της πείνας, της ένδειας που αποτέλεσαν πολύτιμες και ανεκτίμητες δεξαμενές για σκέψη και προβληματισμό .

            Εν κατακλείδι, ο μικρός μπουρλοτιέρης είναι ένα από τα πλέον αντισυστημικά βιβλία που διάβασα τα τελευταία χρόνια. Σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον που επιτάσσει την ομογενοποίηση του ατόμου και καταδιώκει τη διαφορετικότητα, η Γαλάτεια Γρηγοριάδου – Σουρέλη ορθώνει μια συλλογική εθνική αφήγηση που για κάποιον ανεξήγητο και αδιευκρίνιστο λόγο η πλειοψηφία των ελλήνων συγγραφέων φαντάζει  να έχει στεγνώσει από δημιουργική έμπνευση σε σχέση με την Εθνεγερσία. Είναι θλιβερό που η συγγραφική στέπα έχει νεκρώσει επιλεκτικά μόνο κάθε δημιουργική φλέβα που τολμά να αγγίξει την Εθνεγερσία. Ελπίζουμε οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι να βρουν λίγο θάρρος και να καταπιαστούν εντέλει κάποια στιγμή με τα ιστορικά επώδυνα…    

Ο Χαλαζίας σταυροκοπιέται  διαβάζοντας τον «Χιτώνα» του Loyd Douglas

Αν ενδιαφέρεσαι να διαβάσεις ένα θρησκευτικό μυθιστόρημα, το οποίο συμπεριλαμβάνεται στα βιβλία με τις μεγαλύτερες πωλήσεις της δεκαετίας του 1940 και του οποίου η υπόθεση αποτέλεσε προϊόν έμπνευσης και αποτύπωσης στο κινηματογραφικό πανί , τότε «ο Χιτών» είναι ένα επικό έργο, το οποίο είναι προορισμένο να γλυκάνει και να θεραπεύσει την άκαμπτη πειθαρχία που επιφυλάσσει συνήθως η σκληρότητα της   αναγνωστικής εμπειρίας. Αν διψάς να αφουγκραστείς την φαυλότητα και την αμετροέπεια που δεσπόζει στα όρια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τότε ο Loyd Douglas χαρίζει ένα βιβλίο που μπορεί να δώσει την δυνατότητα στον αναγνώστη να ψηλαφίσει την ηθική καταπόντιση και παρακμή της ισχυρής αυτής περιφερειακής οντότητας.  Αν τέλος, πλησιάζει το Πάσχα και θες να διαβάσεις ένα σχετικά επίκαιρο με την θρησκευτική αυτή γιορτή βιβλίο, τότε «ο Χιτών» είναι ένα λογοτεχνικό έργο που δεν θα πρέπει να διαφύγει της προσοχής σου.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

Ο Χιτών είναι η συναρπαστική ιστορία ενός Ρωμαίου αξιωματικού, του Μάρκελλου, που έλαβε μέρος, στην σταύρωση του Χριστού.

Η υπόθεση του έργου ξετυλίγεται την εποχή της κατάπτωσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας με τους φοβερούς διωγμούς των Χριστιανών και τις ραδιουργίες των Ρωμαίων αριστοκρατών. Ο νεαρός Ρωμαίος χιλίαρχος Μάρκελλος Γαλλίων, γόνος μιας τέτοιας αριστοκρατικής οικογένειας, σταυρώνει τον Χριστό κι ύστερα παίζει στα ζάρια τον ΧΙΤΩΝΑ ΤΟΥ, τον οποίο και κερδίζει. Ξαφνικά όμως, νιώθει κάτι ν’ αλλάζει μέσα του …

Ανάμεσα από τις συναρπαστικές σελίδες αυτού του βιβλίου ο αναγνώστης θα παρακολουθήσει την μεταβολή του Μάρκελλου που γίνεται χριστιανός. Τίθεται στην υπηρεσία του Ναζωραίου έχοντας σύντροφο του τον Κορίνθιο σκλάβο του, Δημήτριο, που η δυνατή πίστη τους στο Χριστό, εξισώνει τον άρχοντα με τον δούλο, για να τους κάνει δυο καλούς φίλους –αδελφούς.

Συγγραφέας του έργου είναι ο αμερικανός Loyd Douglas. Με το μυθιστόρημα του αυτό, ο Douglas, θέλησε να δώσει μια εικόνα του Ιησού και των Ανθρώπων με τους οποίους Εκείνος περπάτησε μαζί και συζήτησε. Θέλησε να ξαναζωντανέψει όλους αυτούς τους ανθρώπους που πίστεψαν στον Χριστό και τον ακολούθησαν, δίνοντας ακόμη και την ίδια τους την ζωή, προκειμένου να θριαμβεύσουν οι υπέροχες διδασκαλίες του Θεανθρώπου.

Κριτική

          Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου εκδίδεται ένα βιβλίο χριστιανικού περιεχομένου, το οποίο αναφέρεται δευτερευόντως στο μαρτύριο του Ιησού Χριστού και στον αγώνα του για την προστασία των αδικημένων και των αδυνάτων υπογραμμίζοντας ο συγγραφέας τεχνηέντως την διάρρηξη που σημειώνεται στην ρωμαϊκή κοινωνική συγκρότηση και στους ασθενείς κοινωνικούς δεσμούς που επικρατούν μέσα στα όρια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έχοντας σε πρώτο πλάνο την ζωή και τις περιπέτειες του Μάρκελλου Γαλλίωνα και του πιστού του δούλου Δημητρίου. Τα θεμέλια της νομής της πολιτικής εξουσίας αρχίζουν να αποσαρθρώνονται με την έλευση του Θεανθρώπου και την υπόρρητη αμφισβήτηση της θρησκευτικής υπόστασης του αυτοκράτορα. Πλέον οι άνθρωποι διακρίνονται από έναν νέο παρανομαστή και αυτός είναι η θρησκευτική ταυτότητα. Η διάκριση των ανθρώπων δεν είναι μόνο πλέον μεταξύ ελεύθερων και δούλων αλλά και μεταξύ Χριστιανών και μη χριστιανών. Ας μην λησμονούμε το γεγονός ότι την εποχή εκείνη πολλοί άνθρωποι προσκυνούσαν τους αυτοκράτορες ενώ κάποια ψήγματα της αρχαιοελληνικής θρησκευτικής παράδοσης διατηρούνταν και κληροδοτούνταν από γενιά σε γενιά.

          Ο Χιτών είναι ένα βιβλίο που ανασυνθέτει μια ολόκληρη περίοδο της ιστορίας αλλά προσωπικά δεν κέρδισε την ιδιαίτερη προσοχή μου δεδομένου ότι οι θεολογικές ανησυχίες μου δεν δοκιμάστηκαν ποτέ μέχρι σήμερα και για τον λόγο αυτό ενδεχομένως να φαίνεται στα μάτια μου ως λίγο ανιαρό το συγκεκριμένο  βιβλίο. Ενδεχομένως στην παρούσα χρονική συγκυρία αν ήμουν πρόσφυγας από την Συρία που εκδιώχθηκε λόγω της χριστιανικής μου ταυτότητας το βιβλίο αυτό να διαβαζόταν από μένα με πολύ μεγαλύτερη θέρμη και να πλημμύριζε το μυαλό μου με ενθουσιασμό αλλά δεδομένων των βιωμάτων μου, ο «Χιτών» είναι ένα έργο που δεν ικανοποίησε το λαίμαργο αναγνωστικό μου ένστικτο.

          Τα ονόματα πολλά, η ιστορία μια τραμπάλα στην ταπείνωση και την αμετροέπεια, ο πρωταγωνιστής ο Μάρκελλος μεταμφιεσμένος ενίοτε με την μάσκα του δυνατού και του ανδρείου και ενίοτε με τον μανδύα της αδυναμίας και της νοσηρότητας. Μία σύγχυση σε μια εποχή αλλόκοτη .

          Εν κατακλείδι, ο Χιτών είναι ένα βιβλίο που μολονότι απευθύνεται σε παιδιά και σε νέους – όπως αναγράφεται κιόλας στο εξώφυλλο του – θεωρώ ότι είναι ως ένα βαθμό αδιάφορο ως προς τα σημερινά τους ενδιαφέροντα και τους προβληματισμούς τους. Εξάρει τις αρετές του πρωταγωνιστή, του Μάρκελλου, που στη δεδομένη περίπτωση ενσαρκώνει το σύνολο της τότε αριστοκρατίας και ο Loyd Douglas ρίχνει τα φώτα στη γοητεία της διδασκαλίας του Ιησού και στις διώξεις που υπέστησαν οι χριστιανοί. Οι σύγχρονοι νέοι έχουν να αντιμετωπίσουν προκλήσεις πολύ πιο ρεαλιστικές που απαιτούν επείγουσες απαντήσεις και δεν έχουν τον χρόνο και τη δυνατότητα να εμπλακούν σε άκαρπες και νεφελώδεις θεολογικές  αναζητήσεις.

Ο Χαλαζίας συλλογίστηκε «Αν όλα τα πιτσιρίκια του κόσμου…» του Ντίνου Δημόπουλου

Από τα Σεπτεμβριανά και τα βίαια επεισόδια εκδίωξης των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης με τα μεθοδευμένα πογκρόμ των Τούρκων μέχρι τον βιασμό της ελληνικής Δημοκρατίας και την δικτατορία των Συνταγματαρχών και από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο μέχρι την ιδεαλιστική αποστολή, την ασαφή δράση και τα πενιχρά αποτελέσματα των πολιτικών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την φτώχεια, την ανισότητα και τον πόλεμο μια δυνατή ιστορία  ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη με εξιδανικευμένους χαρακτήρες που είναι σε θέση να εμπνεύσουν και να διαμορφώσουν θετικά πρότυπα για τους νέους ανθρώπους. Αν τα συλλογικά τραύματα μούγκαναν την λαλιά σου και δεν βρίσκεις το σθένος να μιλήσεις για τις πρόσφατες εθνικές τραγωδίες στα παιδιά σου, τότε το νεανικό μυθιστόρημα «αν όλα τα πιτσιρίκια του κόσμου…» θα χαρίσει την φωνή που σου στέρησαν και θα μεταλαμπαδεύσει στα παιδιά και τους εφήβους σημαντικά ψήγματα της σύγχρονης ιστοριογραφίας.   

Περίληψη από το Οπισθόφυλλο

          Ο πατέρας, η μάνα και το παιδί. Μέσα σ’ ένα δύσκολο, ακατανόητο κι ωστόσο όμορφο κόσμο. Τα μικροπροβλήματα, οι μικροχαρές, τα παιχνίδια, τα όνειρα για το μέλλον. Κι άξαφνα ο πόλεμος. Εκεί, στην Κύπρο. Κι όλα σκοτεινιάζουν απότομα. Πως θα βρει το δρόμο του το παιδί μέσα σε τούτη τη μεγάλη, την ανεξήγητη περιπέτεια; Που να καταφύγει, από ποιον να ζητήσει απόκριση στα χίλια ερωτήματα που πνίγουν την παιδική του ψυχή; Και τότε επιστρατεύεται η φαντασία. Και το όνειρο. Και τούτο το παιδί, η Ελπίδα, μαζί με όλα τα πιτσιρίκια του κόσμου, θα βρουν το δρόμο που δεν μπορούν να τους πουν, που δεν ξέρουν οι μεγάλοι. Και το μεγάλο οδοιπορικό αρχίζει.

          Ένα θαυμάσιο βιβλίο που μιλάει για Πόλεμο και γράφει για την Ειρήνη.

          Το σύγχρονο μυθιστόρημα περιπέτειας για τα σύγχρονα παιδιά.

          Τολμηρό, τρυφερό, συναρπαστικό, αισιόδοξο, είναι γραμμένο για να διαβαστεί απ’ όλα τα πιτσιρίκια του κόσμου.

Κριτική

          Ο Ντίνος Δημόπουλος εκτός από συγγραφέας είναι και κορυφαίος έλληνας σκηνοθέτης. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι η ταινία του Μανταλένα (1960) προτάθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών για Χρυσό Φοίνικα ενώ θεωρείται και κεντρική μορφή του ελληνικού σινεμά των δεκαετιών του 1950 και του 1960.

Κεντρικός ήρωας της συγκεκριμένης ιστορίας «αν όλα τα πιτσιρίκια του κόσμου…» είναι ο μαστρο- Πολύξερος. Αξίζει να σημειωθεί ότι το μυθιστόρημα αυτό είναι το δεύτερο της σειράς με κεντρικό ήρωα τον μαστρο- Πολύξερο ενώ ο τίτλος  του πρώτου βιβλίου της σειράς ήταν «ο μαστρο- Πολύξερος και η παλιοπαρέα του». Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι το βιβλίο αυτό που επεξεργαζόμαστε εκδόθηκε το 1987 και τιμήθηκε με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών και πιο συγκεκριμένα με το Έπαθλο Κώστα Ουράνη Παιδικής Λογοτεχνίας.  

          Το βιβλίο «αν όλα τα πιτσιρίκια του κόσμου» είναι χωρισμένο σε εννιά κεφάλαια. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη ότι το βιβλίο αυτό αποτελείται από 195 σελίδες και απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας από 8 ετών και άνω σύμφωνα με το οπισθόφυλλο, τότε εξάγουμε το συμπέρασμα ότι θα ήταν σκόπιμο να γίνουν κάποιες μικρές διορθώσεις και αναπροσαρμογές. Πιο συγκεκριμένα, ίσως να ήταν δόκιμο το βιβλίο αυτό να απευθύνεται σε παιδιά μεγαλύτερων ηλικιών δεδομένου ότι τα παιδιά των 8 ετών  δεν έχουν εξοικειωθεί να διαβάζουν τόσο μακροσκελή κείμενα – κεφάλαια –  σε αυτήν την ηλικία. Για παράδειγμα αν κανείς υπολογίσει την σελίδα που ξεκινά το 1ο κεφάλαιο και λογαριάσει το σύνολο των σελίδων του βιβλίου διαπιστώνει ότι ο κάθε εν δυνάμει 8χρονος αναγνώστης θα πρέπει να είναι σε θέση να μπορεί να διαβάζει 20 σελίδες την φορά όσο είναι και μεσοσταθμικά η έκταση του κάθε κεφαλαίου – γεγονός αν όχι ανέφικτο τότε σίγουρα αρκετά δύσκολο.  Επιπρόσθετα, ορισμένες περιγραφές είναι αρκετά ρεαλιστικές και ίσως σε αρκετά παιδιά μπορεί να προκαλέσουν φόβο, άγχος  και αποστροφή δεδομένου ότι ενδεχομένως να μην είναι κατάλληλες για την ηλικία τους, προκειμένου να γίνει η ψηλάφηση τέτοιων τραυματικών θεμάτων που ενέχουν σκηνές βίας. Όσο και αν συμμεριζόμαστε την ανάγκη των εκδοτικών οίκων να απευθύνονται σε ένα κατά το δυνατόν ευρύτερο αναγνωστικό κοινό, προκειμένου να είναι σε θέση να έχουν αυξημένες πιθανότητες για ένα μεγαλύτερο πλήθος πωλήσεων των αντιτύπων τους, στην συγκεκριμένη περίπτωση ίσως να ήταν σκόπιμο αντί ο συγγραφέας να αύξανε το πλήθος των κεφαλαίων για την εξιστόρηση της ιστορίας του να ανέβαζε την ηλικιακή ομάδα, μολονότι θα περιοριζόταν έτσι η ομάδα – στόχος (target group) στην οποία απευθύνεται.   

          Η ιστορία αυτή χωρίζεται κατά την γνώμη μου ατύπως σε δύο μέρη. Στο  πρώτο μέρος της ιστορίας γίνεται παρουσίαση του Παύλου και της οικογένειας του και με αφορμή την προσωπική του ιστορία ο συγγραφέας ξετυλίγει το νήμα της σύγχρονης μεταπολεμικής Ελλάδας. Ωστόσο, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τα πλέον μελανά χρώματα για να περιγράψει τα ιστορικά γεγονότα με αποτέλεσμα να γίνεται αρκετά περιγραφικός και αναλυτικός και να φαίνεται σαν να αφηγείται εν τέλει μια ιστορία με τελικό αποδέκτη ένα ενήλικο αναγνωστικό κοινό. Στο δεύτερο μέρος πρωταγωνιστής της ιστορίας  είναι ο μαστρο- Πολύξερος και η αφήγηση γίνεται περισσότερο ονειρική και φαντασιακή. Τα μικρότερα παιδιά ίσως να βρουν περισσότερο στο κομμάτι αυτής της αφήγησης στοιχεία που να τα συγκινήσουν, να τα συνεπαίρνουν και εν τέλει να τα ευαισθητοποιούν.

          Εν κατακλείδι, το βιβλίο αυτό διαβάζεται αρκετά ευχάριστα γιατί αγγίζει πολιτικά θέματα που ακόμη και σήμερα στην Ελλάδα παραμένουν ταμπού. Επιπρόσθετα, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να μάθει κάποια κομμάτια της σύγχρονης ιστορίας σε μια απόπειρα αμεροληψίας αυτής της καταγραφής από τον συγγραφέα δεδομένου ότι το Κυπριακό δεν έχει ακόμη χαρτογραφηθεί πλήρως από την ελληνική ιστοριογραφία λόγω της ανεπάρκειας της απαιτούμενης και χρήζουσας χρονικής απόστασης που είναι αναγκαία από την ιστορική έρευνα προκειμένου να μπορέσουν οι ιστορικοί να οριοθετήσουν αυτά τα εμβληματικά  ιστορικά γεγονότα. Το βιβλίο εντέλει προτείνεται σε νέους, οι οποίοι επιθυμούν να μάθουν την σύγχρονη ιστορία και να αναψηλαφήσουν τις εθνικές τραγωδίες του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η βουβαμάρα της ελληνικής πολιτείας και των διανοούμενων για τα Σεπτεμβριανά είναι αν όχι πληγερή τότε τουλάχιστον εκκωφαντική.  Εφόσον όμως γίνεται ένα τέτοιο εκδοτικό εγχείρημα με στόχο την αφύπνιση της νεότερης γενιάς πάνω σε αυτά τα ζητήματα είναι τουλάχιστον αξιέπαινο.